Zbiornik Wielowieś Klasztorna na Prośnie – kwestia wywłaszczeń

W południowej Wielkopolsce powraca temat budowy zbiornika retencyjnego Wielowieś Klasztorna na rzece Prośnie. Z punktu widzenia właścicieli gruntów i domów kluczowe jest to, że takie inwestycje oznaczają możliwość przymusowego przejęcia nieruchomości w trybie administracyjnym (wywłaszczenie).

Gdzie ma powstać zbiornik Wielowieś Klasztorna i jakie miejscowości/obręby są wskazywane w materiałach?

W dniu 30 stycznia 2026 r. Wody Polskie ogłosiły postępowanie przetargowe na opracowanie koncepcji budowy zbiornika wodnego Wielowieś Klasztorna na rzece Prośnie. Nie jest to nowy temat, ponieważ jak wynika ze wspomnień okolicznych mieszkańców, pierwsze plany budowy zbiornika w tej lokalizacji sięgają lat przedwojennych. Zachowały się dokumenty planistyczne z początku lat 50., które przewidują rezerwację gruntów pod tą inwestycję. Projekt obiektu powstał w 1978 r., jednak w późniejszych latach ze względu na kryzys gospodarczy temat utknął w miejscu. Do sprawy wrócono na poważnie dopiero w 2005 r. Decyzja środowiskowa dla inwestycji została wydana w 2015 r. Niestety z racji na upływ czasu nie może być już wykorzystana, dlatego konieczne będzie ponowne skompletowanie dokumentacji i wystąpienie z nowym wnioskiem o decyzję.

Zbiornik ma być zlokalizowany na Prośnie, a wskazywany obszar obejmuje kilka gmin i powiatów. W przekazywanych informacjach pojawiają się gminy: Godziesze Wielkie, Brzeziny, Sieroszewice, a także Grabów nad Prosną i Kraszewice. Wśród obrębów, na terenie których przekazywano już grunty pod inwestycję, wymienia się m.in.: Biernacice, Giżyce, Kakawę Nową, Kanię, Kraszewice, Mączniki, Ostrów Kaliski, Pieczyska, Przystajnię (Folwark/Kolonia/Wieś), Raduchów, Wielowieś, Zagórną oraz Zamość.

Skala budowy zbiornika Wielowieś Klasztorna: powierzchnia, koszty, wywłaszczenia

W przypadku budowy dużych zbiorników retencyjnych mechanizm jest dość prosty: jeśli działka lub budynek znajduje się w obszarze przyszłej czaszy, na koronie zapory, w pasie technologicznym albo w miejscu niezbędnej infrastruktury (drogi, przepusty, urządzenia), inwestor musi ten teren pozyskać.

Z przedstawianych przez Wody Polskie informacji wynika, że docelowa powierzchnia przyszłego zbiornika to ok 2000 ha, a koszty budowy szacowane są na ok. 1 mld zł. W grudniu 2025 r. samorząd województwa przekazał na rzecz Skarbu Państwa (dla Wód Polskich) dużą pulę nieruchomości – 465 działek o łącznej powierzchni blisko 293 ha i wartości przekraczającej 17 mln zł (w formie darowizny). Oznacza to, że w zasobach Wód Polskich znajduje się już ok. 2/3 gruntów potrzebnych pod zbiornik.

Z punktu widzenia właścicieli gruntów powyższe fakty mają duże znaczenie, ponieważ pokazują, że proces pozyskiwania gruntów postępuje. Nawet jeśli o inwestycji mówi się od wieku, a same procedury ciągną się od dziesięcioleci. Osoby, których grunty znajdują się na obszarze planowanej inwestycji, powinny więc przygotować się na wywłaszczenie.

Jak informują Wody Polskie do przejęcia pozostaje około 606 ha od 250 właścicieli, na terenie gmin:

• Sieroszewice – ok. 287 ha,
• Kraszewice – ok. 34 ha,
• Brzeziny – ok. 194 ha,
• Godziesze Wielkie – ok. 26 ha,
• Grabów nad Prosną – ok. 65 ha.

Zbiornik na Prośnie: wywłaszczenia, odszkodowania, wyburzenia, przesiedlenia

Budowa zbiorników przeciwpowodziowych jest prowadzona na podstawie Ustawy z 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (tzw. specustawy przeciwpowodziowej). Z perspektywy właścicieli nieruchomości kluczowe są następujące mechanizmy:

• Rokowania co do wysokości odszkodowania – po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu inwestor powinien podjąć rozmowy z właścicielami w sprawie kwoty odszkodowania, a wszelkie ustalenia muszą zostać utrwalone na piśmie (art. 20 ust. 1 specustawy).
• Decyzja administracyjna o odszkodowaniu – jeżeli w ciągu 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja zezwalająca na realizację inwestycji (decyzja wywłaszczeniowa) stanie się ostateczna, strony nie dojdą do porozumienia, wówczas wojewoda określa odszkodowanie za wywłaszczenie w decyzji, opierając się na operacie rzeczoznawcy majątkowego (art. 20 ust. 2–3 specustawy).
• Zwiększenie świadczenia za szybsze wydanie nieruchomości – przepisy przewidują bonus 5% odszkodowania, jeżeli nieruchomość zostanie wydana wcześniej, zgodnie z zasadami wskazanymi w ustawie (art. 21 ust. 7 specustawy).
• Ryczałt na przeprowadzkę – w razie utraty miejsca zamieszkania ustawodawca przewidział dla właścicieli 10000 zł tytułem pokrycia kosztów przeprowadzki (art. 21 ust. 8 specustawy).

W praktyce oznacza to tyle, że brak ugody w negocjacjach o wysokość odszkodowania nie kończy sprawy. Wtedy temat przechodzi w tryb administracyjny, a wysokość odszkodowania za wywłaszczenie jest rozstrzygana w decyzji organu. Więcej o zasadach wywłaszczeń na cele przeciwpowodziowe piszemy w materiale:

• Wywłaszczenia na cele przeciwpowodziowe