Wykup gruntów zniszczonych przez powódź

Prezydent podpisał ustawę, która umożliwia m.in. wykup gruntów zdewastowanych lub zdegradowanych w wyniku powodzi. Chociaż zmiana przepisów jest systemowa i ma charakter ogólny, nowe rozwiązania znajdą także zastosowanie w przypadku osób poszkodowanych w wyniku powodzi z 2024 r.

Nowelizacja Ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi wprowadza uregulowania dotyczące rekultywacji, scalania i wykupu gruntów zdewastowanych lub zdegradowanych w wyniku powodzi. Przy czym pod pojęciem gruntów:

• zdewastowanych w wyniku powodzi rozumie się grunty rolne lub leśne, które utraciły całkowicie wartość użytkową w wyniku wystąpienia powodzi;
• zdegradowanych w wyniku powodzi rozumie się grunty rolne lub leśne, których wartość użytkowa została ograniczona w wyniku wystąpienia powodzi.

Zmiany są systemowe, ale ustawodawca przewidział również szczególne rozwiązania dla właścicieli gruntów dotkniętych powodzią, która wystąpiła we wrześniu 2024 r. na obszarze gmin objętych stanem klęski żywiołowej. Osoby te będą mogły skorzystać z nowych regulacji, mimo że od wystąpienia powodzi upłynął już podstawowy termin na złożenie wniosku.

Kiedy rekultywacja może okazać się niezasadna?

Zgodnie z nowymi przepisami właściciel gruntów rolnych zdewastowanych lub zdegradowanych w wyniku powodzi będzie mógł wystąpić do starosty z wnioskiem o dokonanie analizy zasadności ich rekultywacji na cele rolnicze. Co do zasady wniosek powinien zostać złożony w terminie 6 miesięcy od dnia wystąpienia powodzi.

Starosta zbada m.in. stopień utraty lub ograniczenia wartości użytkowej gruntu, zasadność jego rekultywacji oraz zagrożenie ponownym zniszczeniem wskutek kolejnej powodzi.

Rekultywacja zostanie uznana za niezasadną, gdy wystąpi co najmniej jedna z poniższych przesłanek:

• jej koszt przekroczy pięciokrotność średniej ceny 1 ha gruntów rolnych w danym województwie (na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego);
• grunt znajduje się na obszarze, na którym prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi co najmniej 10%;
• grunt znajduje się na obszarze istniejącego lub planowanego polderu zalewowego albo planowanego zbiornika służącego ochronie przeciwpowodziowej (muszą one być wskazane w aktach planowania przestrzennego lub planach zarządzania ryzykiem powodziowym).

Jeżeli przeprowadzona analiza wykaże, że rekultywacja na cele rolnicze jest niezasadna, starosta wyda decyzję o odmowie jej przeprowadzenia.

Grunt zamienny albo wykup przez Skarb Państwa

Podstawowym rozwiązaniem przewidzianym przez ustawę ma być objęcie takich gruntów postępowaniem scaleniowym. Trzeba tu wyraźnie zaznaczyć, że analiza dotycząca rekultywacji przebiega jednocześnie z analizą możliwości otrzymania przez właściciela gruntów w wyniku scalenia. Grunt zdewastowany lub zdegradowany, którego rekultywację uznano za niezasadną, zostaje wydzielony na rzecz Skarbu Państwa. Dotychczasowy właściciel otrzymuje w zamian grunt o równej wartości szacunkowej. Postępowanie takie wszczyna się z urzędu.

Nie w każdym przypadku znalezienie odpowiedniego gruntu zamiennego będzie jednak możliwe. Jeżeli starosta ustali, że nie ma możliwości wydzielenia właścicielowi gruntu o równej wartości, poinformuje go o możliwości złożenia wniosku o wykup nieruchomości przez Skarb Państwa (w tym przypadku postępowanie nie jest wszczynane z urzędu). Właściciel będzie miał na złożenie takiego wniosku 6 miesięcy od dnia doręczenia informacji przez starostę.

Jeżeli problem dotyczy jedynie części działki, wykupowi podlega jej geodezyjnie wydzielona część. Ustawa przewiduje jednak rozwiązanie korzystne dla właściciela: jeżeli pozostała część działki nie będzie nadawała się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, wykupem zostanie objęta również ta część nieruchomości.

Jak zostanie ustalona kwota wykupu?

Wartość gruntu podlegającego wykupowi będzie ustalana na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego. Przy wycenie uwzględniony zostanie stan nieruchomości z dnia poprzedzającego wystąpienie powodzi, natomiast jej wartość rynkowa będzie określana na dzień wydania decyzji o wykupie.

Decyzję wyda starosta. Od decyzji tej właściciel będzie mógł wnieść odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a tym samym zakwestionować również ustaloną wartość gruntu. Co do zasady termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Grunt stanie się własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o wykupie stanie się ostateczna. Zapłata kwoty odpowiadającej ustalonej wartości nieruchomości ma nastąpić w terminie 14 dni od tego dnia. Oznacza to, że w przypadku wniesienia odwołania przejście własności nastąpi dopiero po ostatecznym zakończeniu administracyjnego toku instancji.

Szczególne rozwiązanie dla poszkodowanych w powodzi z 2024 r.

Ustawodawca przewidział odrębny termin dla właścicieli gruntów zdewastowanych lub zdegradowanych podczas powodzi z września 2024 r. na obszarze gmin objętych stanem klęski żywiołowej.

W ich przypadku wniosek o dokonanie przez starostę analizy zasadności rekultywacji będzie można złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie omawianej nowelizacji. Oznacza to, że osoby poszkodowane w 2024 r. nie utracą możliwości skorzystania z nowych rozwiązań tylko dlatego, że od samej powodzi minęło więcej niż 6 miesięcy.