Wywłaszczenie wsi Młoty: budowa elektrowni szczytowo-pompowej (ESP) Młoty

Powraca temat budowy elektrowni szczytowo-pompowej na Dolnym Śląsku w powiecie kłodzkim. Trwa postępowanie o wydanie decyzji środowiskowej dla tej inwestycji. Jeżeli budowa elektrowni dostanie zielone światło, wysiedleniu i zalaniu ulegnie wieś Młoty. Jak wyglądają wywłaszczenia pod elektrownie szczytowo-pompowe?

Budowa elektrowni szczytowo-pompowej (ESP) Młoty – informacje o inwestycji

Elektrownia szczytowo-pompowa (ESP) Młoty na Dolnym Śląsku to projekt, który ma wyjątkowo długą historię, ponieważ jego praktyczną realizację rozpoczęto w 1973 r. W pierwszej fazie w masywie Zamkowej Kopy wykonano znaczną część robót podziemnych: wydrążono trzy sztolnie ciśnieniowe, przygotowano wyrobiska oraz wykonano prace hydrotechniczne. Od samego początku system miał opierać się na dwóch zbiornikach (górnym i dolnym), które umożliwiają magazynowanie energii poprzez przepompowanie wody do wyższego poziomu wtedy, gdy prąd jest tańszy i łatwiej dostępny, a następnie jej zrzut w okresach największego zapotrzebowania – z jednoczesną produkcją energii w turbinach.

Prace wstrzymano w czasie stanu wojennego (grudzień 1981 r.). W oficjalnych przekazach wskazywano przede wszystkim na brak środków oraz spadek zapotrzebowania na energię. W tamtym kryzysowym okresie zamrażano również inne duże przedsięwzięcia infrastrukturalne.

Do idei powrócono po latach, gdy coraz większą rolę w krajowym systemie zaczęły odgrywać źródła odnawialne, a wraz z nimi – potrzeba stabilnego magazynowania energii. W 2022 r. zapowiedziano powrót do realizacji inwestycji. Dla lokalnej społeczności to temat szczególnie wrażliwy. Mieszkańcy wsi Młoty od dekad funkcjonują w stanie niepewności, bo w wariancie zakładanym dla projektu cała miejscowość ma zostać zalana w celu utworzenia dolnego zbiornika. To przekładało się na praktyczne ograniczenia, m.in. brak realnej możliwości rozbudowy domów czy prowadzenia poważniejszych remontów, skoro docelowo miałoby dojść do przesiedleń.

W 2023 r. przedsięwzięciem zajęła się spółka PGE Invest 12, a projekt uzyskał wsparcie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wówczas zakomunikowano, że realizacja może zakończyć się około 2030 r., a koszt inwestycji szacowano na ok. 5 mld zł. Po zmianie rządu jesienią 2023 r. temat wyraźnie przycichł, ale inwestycja nie została wykreślona z planów, a na podstawie studium wykonalności podjęto decyzję o kontynuacji przygotowań.

Kluczowym etapem stała się procedura środowiskowa. W lipcu 2024 r. inwestor wystąpił o decyzję środowiskową, jednak Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska (RDOŚ) zażądał przygotowania szerszego raportu, w szczególności pod kątem wpływu inwestycji na pobliskie obszary chronione. Następnie złożono wymagany dokument, a organ rozpoczął jego analizę. Rozstrzygnięcie w przesądzi o tym, czy (i w jakich warunkach) projekt może przejść do kolejnych faz.

Zgodnie z założeniami projektowymi, ESP Młoty ma dysponować mocą 1050 MW, co plasowałoby ją wśród największych instalacji tego typu w Polsce. Deklarowana pojemność magazynowa rzędu 4090 MWh miałaby umożliwić pracę przez ok. cztery godziny z pełną mocą, co ma pomóc w stabilizowaniu systemu w okresach skokowego zapotrzebowania na prąd.

Dodatkowo dolny zbiornik na rzece Bystrzycy ma pełnić funkcję retencyjną, wskazywano, że mógłby przejąć falę powodziową rzędu 4 mln m³, a projekt został powiązany z programem ograniczania ryzyka powodziowego na obszarze Nysy Kłodzkiej.

Wywłaszczenia pod elektrownię szczytowo-pompową

Elektrownie szczytowo-pompowe uznawane są za inwestycje celu publicznego, dlatego pod ich budowę mogą być przymusowo przejmowane prywatne nieruchomości. Jednocześnie specustawa dotycząca inwestycji w zakresie elektrowni szczytowo-pompowych (dalej: USP) zakłada model oparty na zawarciu porozumienia między inwestorem a osobą wywłaszczaną.

Odszkodowanie ustala się w wysokości uzgodnionej pomiędzy inwestorem a:

dotychczasowym właścicielem,
użytkownikiem wieczystym,
osobą uprawnioną z ograniczonego prawa rzeczowego.

Ustawodawca postawił tu warunek formalny: uzgodnienie musi mieć formę pisemną pod rygorem nieważności.

Jeżeli w ciągu 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji stała się ostateczna, nie dojdzie do uzgodnienia, uruchamia się tryb administracyjny. Wówczas wojewoda ustala odszkodowanie w drodze decyzji, która zgodnie z przepisami specustawy powinna zostać wydana w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania.

Wysokość odszkodowania ustala się na podstawie operatu szacunkowego (dokumentu z wyceną) sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Za zgodą strony można odstąpić od sporządzania operatu. To może przyspieszyć sprawę, ale równocześnie wymaga ostrożności. Rezygnacja z operatu oznacza, że brakuje rzetelnej informacji, czy kwota odszkodowania odpowiada rzeczywistej wartości nieruchomości.

Specustawa przewiduje bonusy do odszkodowania. Jeżeli dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty odpowiednio wcześnie wyda nieruchomość (warunki wskazano w specustawie), to odszkodowanie zostanie powiększone o 5%. Odszkodowanie należne właścicielowi/użytkownikowi wieczystemu zwiększa się też o 10 000 zł (ekwiwalent kosztów przeprowadzki), ale pod warunkiem, że osoba ta faktycznie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym objętym decyzją lokalizacyjną.

Więcej o procedurach wywłaszczeniowych w artykule: "Wywłaszczenie nieruchomości – jak wygląda procedura i dlaczego nie zawsze przebiega tak samo?".

Dlaczego warto zasięgnąć porady prawnej?

Skorzystanie z porady prawnej bywa zasadne przede wszystkim dlatego, że w operatach szacunkowych zdarzają się błędy skutkujące ustaleniem odszkodowań w zaniżonych kwotach. Dodatkowo postępowania odszkodowawcze są obwarowane krótkimi i nieprzekraczalnymi terminami. Odwołanie wnosi się w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji. Samo pismo musi spełniać wymagania ustawowe, w tym zawierać zarzuty, określenie żądania oraz wskazanie dowodów.

Odwołanie składa się za pośrednictwem wojewody do organu wyższego stopnia. W razie braku uwzględnienia stanowiska strony możliwe jest złożenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a następnie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.